Κυριακή, 31 Ιουλίου 2011

5+1 αξέχαστοι υποβιβασμοί

Οι μνήμες είναι νωπές από την κατακρήμνιση της Ρίβερ Πλέιτ και το Sport24.gr θυμάται πέντε συν μία ακόμα περιπτώσεις σπουδαίων ομάδων που υποβιβάστηκαν, βυθίζοντας του φιλάθλους τους σε πένθος...

Προεδρικά λάθη, έλλειψη ρευστού, κακή αγωνιστική κατάσταση και λοιπές άσχημες συγκυρίες φτιάχνουν πολλές φορές ένα κράμα που μυρίζει παρακμή, και αν το παρασκευάσει μια ποδοσφαιρική ομάδα τότε μαθηματικά βαδίζει προς την πτώση.

Οι παρακάτω πέντε σύλλογοι λοιπόν, βίωσαν στο πετσί τους το διασυρμό του υποβιβασμού, με κοινό παρονομαστή σε όλους τη θλίψη που μοίρασαν στους σοκαρισμένους οπαδούς τους.

5. Ατλέτικο Μαδρίτης (1999-00)


Από το νταμπλ του 1995-96 και το Champions League ένα χρόνο αργότερα, στα "αλώνια" της Segunda Division μια τετραετία μετά. Η Ατλέτικο έμοιαζε για ένα διάστημα μια από τις πιο ανερχόμενες δυνάμεις στην Ευρώπη αλλά η κακοδιαχείριση του περιβόητου προέδρου Χεσούς Χιλ οδήγησε τους "ροχιμπλάνκος" στην καταστροφική σεζόν του 1999-00. Τραγική φιγούρα ο κόουτς της μαδριλένικης ομάδας, Ράντομιρ Άντιτς, ο οποίος οδήγησε το κλαμπ στον θρίαμβο του '96 αλλά στο τρίτο πέρασμα του δεν κατόρθωσε να το σώσει από τον υποβιβασμό. Στο Κύπελλο έχασε στον τελικό από την Εσπανιόλ και μοναδική θετική στιγμή σε μια ολέθρια χρονιά, το εντυπωσιακό διπλό (3-1) στο "Μπερναμπέου" κόντρα στη μισητή Ρεάλ.

4. Φιορεντίνα (2001-02)


Μπατιστούτα, Ρουί Κόστα, Νούνο Γκόμες, Ενρίκο Κιέζα, Φραντσέσκο Τόλντο. Παίκτες σταρ και στα ντουζένια τους όλοι σε εκείνη την εκπληκτική ομάδα της Φιορεντίνα. Οι"βιόλα" έχοντας στον πάγκο τον Τζοβάνι Τραπατόνι, έφτασαν στο απώγειό τους στο τέλος της δεκαετίας του '90 και συμμετείχαν στο Champions League όπου κοίταξαν στα μάτια ομάδες όπως η νταμπλούχος Ισπανίας Μπαρτσελόνα και η κάτοχος του τρεμπλ Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ. Ωστόσο, ο κόουτς "Τραπ" και οι Μπατιστούτα, Ρουί Κόστα, Τόλντο έφυγαν σιγά σιγά για άλλες πολιτείες και το κυριότερο, ο ισχυρός άνδρας των "βιόλα", Τσέκι Γκόρι, τα έκανε θάλασσα με τα οικονομικά του συλλόγου. Αποτέλεσμα: υποβιβασμός στη Serie B το 2001-02, αλλά επειδή η ομάδα χρεοκόπησε κατέληξε στη Serie C2! Όλα αυτά ενώ είχε τόσους καλούς παίκτες στο ρόστερ της και ένα χρόνο πριν είχε κατακτήσει το έκτο Κύπελλο Ιταλίας της ιστορίας της.

3. Λιντς (2003-04)


Αν θέλουμε να κάνουμε λόγο για μια υποδειγματική κακοδιαχείριση στα οικονομικά μιας ποδοσφαιρικής εταιρείας, τότε ο πρώην πρόεδρος της Λιντς, Πίτερ Ρίσντεϊλ, έχει την τιμητική του. Τα "παγώνια" έδειχναν να έχουν όλο το μέλλον μπροστά τους το 2001, όταν το νεανικό σύνολο του Ντέιβιντ Ο' Λίρι έφτανε στα ημιτελικά του Champions League, με παίκτες όπως οι Άλαν Σμιθ, Ρίο Φέρντιναντ, Μαρκ Βίντουκα και Χάρι Κιούελ. Ο Ρίσντεϊλ σπατάλησε απίστευτα ποσά σε μεταγραφές, η Λιντς δεν κατάφερε να βγει ξανά στο Ch.L. για να τα "μπαλώσει", τα χρέη εκτινάχθηκαν στα 150 εκ. ευρώ και η κατρακύλα ξεκίνησε άμεσα. Τη σεζόν 2003-04 ο σύλλογος τερμάτισε στην 19η θέση της βαθμολογίας και έπεσε στην Championship, τρία χρόνια μετά βρέθηκε στη League 1 και ακόμα παλεύει να επιστρέψει στην Premier League...

2. Κορίνθιανς (2007)


Όπως και στην περίπτωση της Λιντς, η διαδρομή από ζενίθ στο ναδίρ ήταν ιδιαίτερα οδυνηρή για τους οπαδούς της Κορίνθιανς. Η εμπλοκή στα διοικητικά της διαβόητης εταιρείας MSI και του Κία Τζουραμπσιάν (μάνατζερ του Τέβες) έφεραν παρά με ουρά στην ομάδα και μεταγραφές βόμβες, όπως των Μαστσεράνο, Τέβες και Κάρλος Αλμπέρτο. Το πρωτάθλημα του 2005 έριξε απλώς στάχτη στα μάτια των φιλάθλων της "Τιμάο" και η MSI συνέχισε το βρώμικο έργο της φορτώνοντας το σύλλογο με δυσβάσταχτα χρέη. Δύο μόλις χρόνια αργότερα ο Τζουραμπσιάν και η παρέα του έπαψαν τη χρηματοδότηση, τα αστέρια την έκανα με ελαφρά πηδηματάκια και η Κορίνθιανς υποβιβάστηκε το 2007, για πρώτη φορά στην ιστορία της.

1. Μάντσεστερ Γιουνάιτεντ (1973-74)


Η κορυφή είναι αγγλική, και δη "διαβολική". Η κατάκτηση του Κυπέλλου Πρωταθλητριών το 1968 ήταν η κορύφωση για τη ομάδα του Ματ Μπάσμπι με αποτέλεσμα να ξεκινήσει μια σταδιακή πτώση που έφερε τον υποβιβασμό τη σεζόν 1973-74. Η ακαταμάχητη τριπλέτα των Μπεστ-Λόου-Τσάρλτον είχε αποχωρήσει, αλλά η μοίρα τα έφερε έτσι ώστε ο ένας από τους τρεις να βάλει την ταφόπλακα στη Μάντσεστερ. Αυτός ήταν ο Ντένις Λόου, που στον τελευταίο αγώνα της περιόδου 1973-74, φορώντας πλέον τη φανέλα της μισητής Σίτι, σκόραρε με τακουνάκι κόντρα στους "κόκκινους διαβόλους" δίνοντας τη νίκη στους "πολίτες". Η Γιουνάιτεντ θα έπεφτε ακόμα κι αν δεν έμπαινε το γκολ του Σκοτσέζου, αλλά και μόνο ότι η ήττα από τη Σίτι σφράγισε τον υποβιβασμό, με γκολ μάλιστα ενός πρώην παίκτη της, ήταν αρκετά ιντργκαδόρικο.

Bonus: Έστησες; Έπεσες!


Η επικαιρότητα μας επιβάλει αυτόν τον υποβιβασμό μπόνους. Σε αντίθεση με τους παραπάνω, η Μαρσέιγ υποβιβάστηκε απευθείας στη δεύτερη κατηγορία λόγω συμμετοχής της σε υπόθεση δωροδοκίας. Ο διαβόητος πρόεδρος του γαλλικού συλλόγου, Μπερνάρ Ταπί, προσέγγισε μέσω του ποδοσφαιριστή της ομάδας Εϊντελί παίκτες της Βαλενσιέν για να τους... πείσει να μη "χτυπήσουν" το ματς με την ομάδα του ούτε επίσης και τους παίκτες της Μαρσέιγ, ενόψει και του τελικού Champions League με τη Μίλαν. Το σκάνδαλο αποκαλύφθηκε λίγο μετά, ο τίτλος του '93 ακυρώθηκε και η πρωταθλήτρια Ευρώπης Ολιμπίκ καταδικάστηκε με υποβιβασμό στην δεύτερη κατηγορία, αν και στο πρωτάθλημα του '93-'94 είχε τερματίσει 2η. Από τις ευρωπαϊκές μάχες των προηγούμενων ετών με Μπενφίκα, Ερυθρό Αστέρα και Μίλαν, σε εκείνες της Division 2 με Αμιέν, Σαρλεβίλ και Ανζέρ. Τρομερό τζετ-λακ...

πηγή: sport24.gr

Planet Ocean: Ο Γιάν Αρτίς-Μπερτράν αποκαλύπτει τα θαυμαστά μυστικά του πλανήτη


Με σκοπό την αποκάλυψη των θαυμαστών μυστικών του πλανήτη, ο φωτογράφος, σκηνοθέτης και ακτιβιστής για το περιβάλλον Γιάν Αρτίς Μπερτράν (Yann Arthus-Bertrand) ξεκίνησε την παραγωγή και τη σκηνοθεσία μιας ταινίας για τους ωκεανούς της γης.

Εντυπωσιακά bodypainting χεριών

Δείτε μερικά εντυπωσιακά bodypainting σε χέρια με θέμα τα ζώα.














Λουλούδια με μαγευτικά χρώματα

Δείτε μερικά υπέροχα φυτά, με μαγευτικά χρώματα.





















Ψαριά για γκίνες

Δεν πίστευε στα μάτια του ο Κρις Γκρίμερ, όταν κατάφερε τελικά να βγάλει από το νερό το ψάρι που είχε τσιμπήσει το δόλωμά του. Έσπασε κατά δύο κιλά το ρεκόρ.

Μια θέση στο βιβλίο των ρεκόρ Γκίνες κέρδισε ο Βρετανός ερασιτέχνης ψαράς Κρις Γκρίμερ, ο οποίος ψάρεψε το μεγαλύτερο αλμπίνο γατόψαρο που έχει πιαστεί ποτέ.

Το ψάρι έχει μήκος 2,44 μέτρα και ζυγίζει 90 κιλά. Είναι δύο κιλά βαρύτερο από αυτό που είχε πιάσει η Σέλια Πένφολντ πριν ένα χρόνο.

Ο 35χρονος, αφού το ψάρι τσίμπησε το δόλωμα του στον ποταμό Έμπρο, κοντά στη Βαρκελώνη, ξόδεψε μισή ώρα για να καταφέρει να το πιάσει.

Ο Γκρίμερ γιόρτασε το ρεκόρ του ανοίγοντας ένα μπουκάλι σαμπάνια, το οποίο απόλαυσε με τους φίλους του στις όχθες του ποταμού.

"Μου πήρε αιώνες να το βγάλω έξω. Ήταν σαν να τραβάω ένα λεωφορείο" δήλωσε. Μετά τη φωτογράφιση ο Γκρίμερ, άφησε το ψάρι και πάλι στο νερό.

πηγή: news247.gr

Τα “Όσκαρ” των χάκερς

Στις 3 Αυγούστου η απονομή των βραβείων για το καλύτερο χάκινγκ με Lulz και Anonymous τα μεγάλα φαβορί

Ονομάζονται Pwnies, προφέρονται πόνις, έχουν βραβείο μία κούκλα “Μικρό μου Πόνυ” και είναι τα ετήσια βραβεία για τους καλύτερους χάκερς. Η κοινότητα του χάκινγκ ετοιμάζεται πυρετωδώς για το σημαντικότερο συνέδριο της, το Black Hat που πραγματοποιείται την επόμενη εβδομάδα στο Λος Άντζελες και το αποκορύφωμα θα είναι η απονομή των βραβείων στους καλύτερους χάκερς.

Τα ετήσια βραβεία αποκαλούνται Pwnies από τον όρο “pwned” που χρησιμοποιείται για να χαρακτηρίσει τους υπολογιστές, τον έλεγχο των οποίων έχει αποκτήσει ένας χάκερ. Μάλιστα, τα βραβεία προφέρονται πόνις (ponies), γι΄αυτό και το βραβείο είναι μία χρυσή έκδοση του Μικρό μου Πόνυ (My Little Pony), της γνωστής σειράς παιδικών παιχνιδιών της Hasbro. Αν μη τι άλλο, η κοινότητα των χάκερ έχει χιούμορ.

Τα φαβορί φέτος είναι γνωστά: Anonymous και Lulz Security, οι δύο ομάδες που κατάφεραν να συγκεντρώσουν τα φώτα της δημοσιότητας και να κάνουν τις υπηρεσίες ασφαλείας πολλών ανεπτυγμένων κρατών να ασχοληθούν μαζί τους. Επίσης, στη σχετική λίστα υπάρχει και το Wikileaks που επίσης προκάλεσε μεγάλη αίσθηση.

Τέλος, βραβεία ή πιο σωστά αντι-βραβεία είναι πολύ πιθανό να απονεμηθούν στη Sony και στην RSA που έγιναν στόχος εξαιρετικά επιτυχημένων επιθέσεων. Το πιθανότερο είναι πάντως να μην υπάρξει κάποιος εκπρόσωπος τους για να τα παραλάβει.

πηγή: deasy.gr

Πώς ο άνθρωπος ξεπέρασε τη «στενωπό»

Με επιμειξίες κατάφερε να επιβιώσει και να κυριαρχήσει στη Γη. Τη διαδρομή του αποκαλύπτει η ανάλυση του γονιδιώματος

Αν είχατε την πληροφορία ότι ένα είδος μεγάλου θηλαστικού, ας πούμε η πολική αρκούδα ή η ασιατική τίγρη, δεν αριθμούσε παρά 1.000-1.200 άτομα σήμερα, ποια θα ήταν η πρόβλεψή σας για το είδος αυτό στα επόμενα χρόνια; Ακόμη και αν δεν υιοθετούσατε την εντελώς απαισιόδοξη άποψη ότι το είδος θα εξαφανιζόταν σύντομα από προσώπου Γης, πιθανότατα δεν θα υποστηρίζατε ότι το εν λόγω είδος θα κυρίευε τον πλανήτη.

Και όμως, αυτό ακριβώς έγινε με το ανθρώπινο είδος! Το οποίο αισίως φθάνει τα 7 δισεκατομμύρια ψυχές, ενώ πριν από μερικές εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια δεν αριθμούσε περισσότερα από 1.000 άτομα. Και όχι μόνο αυτό: υπήρξαν περίοδοι στην εξελικτική ιστορία μας κατά τις οποίες οι ανθρώπινοι πληθυσμοί υπέστησαν δραματικές μειώσεις. Πώς τα γνωρίζουμε όλα αυτά; Χάρη σε δύο ερευνητές οι οποίοι στις κλασικές πηγές πληροφόρησής μας προσέθεσαν άλλη μία, η οποία χρησιμοποιεί ως πηγή το DNA για να υπολογίσει τα μεγέθη των ανθρώπινων πληθυσμών σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, αλλά και τις γενετικές συνευρέσεις των πληθυσμών της κάποτε αραιοκατοικημένης Γης.

Από ένα και μόνο γονιδίωμα...
Οχι πως το DNA δεν έχει ξαναχρησιμοποιηθεί σε μελέτες που αποσκοπούσαν στη διερεύνηση του εξελικτικού παρελθόντος μας. Ηδη από τη δεκαετία του 1980 το γενετικό υλικό των μιτοχονδρίων (των οργανιδίων παραγωγής ενέργειας των κυττάρων) είχε αξιοποιηθεί για να εδραιωθεί η θεωρία που ήθελε το ανθρώπινο είδος να αναδύεται στην Αφρική (και όχι σε περισσότερες εστίες ανά τον κόσμο). Ωστόσο αυτό που κάνει τη διαφορά στη προκειμένη περίπτωση είναι ότι αρκεί το DNA ενός και μόνο ατόμου για την εξαγωγή συμπερασμάτων σχετικά με το μέγεθος των πληθυσμών των προ-προ-προ... προπάππων μας και ότι η μελέτη αφορά το σύνολο του γονιδιώματος και όχι μεμονωμένα κομμάτια του.

Με την υπογραφή του Κινέζου Heng Li και του Βρετανού Richard Durbin, ο τίτλος του άρθρου στη διαδικτυακή έκδοση της επιθεώρησης «Nature» μάς υποσχόταν τον υπολογισμό των μεγεθών των ανθρώπινων πληθυσμών από καταβολής ανθρώπου μέσω της μελέτης ολόκληρων γονιδιωμάτων από άτομα διαφορετικής προέλευσης. Πράγματι, οι δύο ερευνητές χρησιμοποίησαν έναν αλγόριθμο για να μελετήσουν το σύνολο του διπλοειδούς γονιδιώματος επτά ανδρών: ενός Κινέζου, ενός Κορεάτη, δύο Αφρικανών και τριών Ευρωπαίων. (Οπως σημειώνεται, ένα από τα ευρωπαϊκά γονιδιώματα ήταν αυτό του Κρεγκ Βέντερ, ο οποίος πρωτοστάτησε στην αρχική αποκωδικοποίηση του ανθρωπίνου γονιδιώματος και είναι ευρωπαϊκής καταγωγής Αμερικανός.)

Η αξιοποίηση του διπλοειδούς γονιδιώματος, δηλαδή και εκείνου που προήλθε από τη μητέρα και εκείνου που προήλθε από τον πατέρα των ανδρών που μελετήθηκαν, ήταν κεφαλαιώδους σημασίας στην άντληση των πληροφοριών που αναζητούσαν οι δύο συνεργάτες. Σύμφωνα με τον Heng Li «αυτός ο κομψός αλγόριθμος μας παρέχει την ευκαιρία για περαιτέρω διερεύνηση της ιστορίας των ανθρώπινων πληθυσμών. Κάθε ανθρώπινο γονιδίωμα περιέχει αλληλουχίες που έχουν προέλθει από τη μητέρα και τον πατέρα και οι διαφορές τους σε οποιοδήποτε σημείο του γονιδιώματος ενέχουν πληροφορίες για την ιστορία τους. Καθώς το μόριο της κληρονομικότητας είναι τόσο μεγάλο, μπορούμε να συνδυάσουμε την πληροφορία από δεκάδες χιλιάδες θέσεις στο γονιδίωμα και να χτίσουμε μια συνδυασμένη ιστορία των αρχαϊκών συνεισφορών σε αυτόν τον συγκεκριμένο άνθρωπο του οποίου το γονιδίωμα εξετάζουμε».


Η σύγκριση οδηγεί στους προγόνους
Αν ο καθένας από εμάς κρατά στο γονιδίωμά του όλη την ιστορία των προγονικών πληθυσμών από τους οποίους προέκυψε, η σύγκριση των γονιδιωμάτων δύο ατόμων από διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές θα μπορούσε να δώσει πληροφορίες για τους κοινούς προγόνους. Οπως εξήγησε ο Heng Li: «Μπορούμε αξιοποιώντας τον ίδιο αλγόριθμο να φθάσουμε στις ιστορικές σχέσεις μεταξύ δύο διαφορετικών αρχαϊκών πληθυσμών συγκρίνοντας τα Χ χρωμοσώματα δύο ανδρών. Αυτό λειτουργεί επειδή οι άνδρες έχουν μόνο ένα Χ χρωμόσωμα. Ετσι μπορούμε να πάρουμε και να συνδυάσουμε τα δύο Χ χρωμοσώματα και να εφαρμόσουμε τον αλγόριθμο όπως κάναμε με το υπόλοιπο γονιδίωμα ενός ατόμου. Τα αποτελέσματα που παίρνουμε όμως μας αποκαλύπτουν πότε οι αρχέγονοι πληθυσμοί των δύο ανδρών διαχωρίστηκαν».

Ποια ήταν όμως τα ευρήματα της ανάλυσης των δύο επιστημόνων; Η πρώτη διαπίστωση αφορά την έναρξη της διαφοροποίησης αφρικανικών και μη αφρικανικών πληθυσμών, η οποία τοποθετείται γύρω στα 100.000-120.000 χρόνια πριν. (Παρ' όλα αυτά οι δύο ομάδες παρέμειναν εν πολλοίς ένας πληθυσμός ως περίπου 60.000-80.000 χρόνια πριν.) Η δεύτερη, την ύπαρξη στενωπών, περιόδων δραματικής μείωσης των πληθυσμών. Ούτε λίγο ούτε πολύ, οι ευρωπαϊκοί και ασιατικοί πληθυσμοί έφθασαν να μετρούν περί τα 1.000 άτομα πριν από 40.000 χρόνια ενώ την ίδια περίοδο οι Αφρικανοί που υπέστησαν μικρότερη μείωση άγγιζαν τα 5.700 άτομα. Το διάστημα αυτό συμπίπτει με την περίοδο εμφάνισης του σύγχρονου ανθρώπου στην Ευρώπη και στην Ασία καθώς επίσης με την περίοδο εμφάνισης των πρώτων artefacts, χειροτεχνημάτων. Τέλος, οι δύο ερευνητές διαπίστωσαν συνεχείς ανταλλαγές γενετικού υλικού με αφρικανικούς πληθυσμούς, πράγμα που υποδηλώνει ότι το κύμα μετανάστευσης από την Αφρική ήταν μεγάλης διάρκειας.

Νέα ματιά στην ιστορία μας
«Αξιοποιώντας αυτόν τον αλγόριθμο, μπορέσαμε να παράσχουμε μια νέα ματιά στην ιστορία του ανθρωπίνου είδους» λέει ο Richard Durbin και προσθέτει: «Κατ' αρχάς διαπιστώσαμε σημαντική αύξηση του ενεργού πληθυσμού περίπου την εποχή της ανάδυσης του σύγχρονου ανθρώπου στην Αφρική, πριν από 100.000 χρόνια. Δεύτερον, όταν εξετάσαμε μη Αφρικανούς από την Ευρώπη και την Ανατολική Ασία, διαπιστώσαμε μια κοινή ιστορία δραματικής μείωσης στα μεγέθη των πληθυσμών, ή αλλιώς μια στενωπό, η έναρξη της οποίας τοποθετείται γύρω στα 60.000 χρόνια πριν. Αυτό το εύρημα συνάδει με προηγούμενες παρατηρήσεις άλλων ερευνητών. Ωστόσο, εν αντιθέσει με άλλες μελέτες, εμείς βλέπουμε επίσης αποδείξεις για συνεχείς γενετικές ανταλλαγές με αφρικανικούς πληθυσμούς για δεκάδες χιλιάδες χρόνια μετά την αρχική στενωπό και ως 20.000-40.000 χρόνια πριν».

Οι δύο ερευνητές εκτιμούν ότι η τεχνική τους αφενός μπορεί να εξελιχθεί περισσότερο προκειμένου να προσαρμοστεί στη μελέτη περισσότερων γονιδιωμάτων από κάθε πληθυσμό και αφετέρου ότι θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως έχει για τον υπολογισμό των πληθυσμών άλλων ειδών.

«Προηγούμενες μελέτες που είχαν στόχο να διερευνήσουν την ανθρώπινη εξελικτική ιστορία χρησιμοποιώντας γενετικά δεδομένα βασίστηκαν στην εξέταση ενός υποσυνόλου του ανθρώπινου γονιδιώματος. Η δική μας προσέγγιση χρησιμοποιεί το σύνολο της ακολουθίας του DNA μεμονωμένων ατόμων και βασίζεται σε λιγότερες υποθέσεις. Χρησιμοποιώντας τέτοιες τεχνικές μπορέσαμε να κεφαλαιοποιήσουμε την επανάσταση που έχει συντελεστεί στην αποκωδικοποίηση των γονιδιωμάτων και να χτίσουμε μια εικόνα της γενετικής ιστορίας με περισσότερες λεπτομέρειες. Ομοίως μπορούμε να τη χρησιμοποιήσουμε για τη μελέτη γονιδιωμάτων άλλων ειδών» λέει ο Richard Durbin.

Θα ήταν πράγματι πολύ ενδιαφέρον να μπορούσαμε να δούμε πώς οι αριθμοί των άλλων ειδών μίκραιναν βαθμηδόν από τη δική μας επέλαση.

Οι Νεάντερταλ και οι άνθρωποι έκαναν σεξ!
Ολα δείχνουν ότι εκτός από τις γενετικές ανταλλαγές μεταξύ των αφρικανικών και μη αφρικανικών ανθρώπινων πληθυσμών που συνεχίστηκαν για χιλιάδες χρόνια μετά τη μεγάλη έξοδο από τη Μαύρη Ηπειρο, οι πρόγονοί μας αντήλλαξαν γενετικό υλικό και με τους Νεάντερταλ. Αυτό προκύπτει από μελέτη καναδών ερευνητών του Πανεπιστημίου του Μόντρεαλ σύμφωνα με την οποία ένα σημαντικό μέρος του σημερινού ανθρώπινου πληθυσμού κουβαλά στα φυλετικά χρωμοσώματά του DNA που έλκει την καταγωγή από το είδος Homo neanderthalensis, με το οποίο συνυπήρξαμε για δεκάδες χιλιάδες χρόνια. (Οι Νεάντερταλ έζησαν από 130.000 ως 30.000 χρόνια πριν.)

Επειδή η γεωγραφική και χρονολογική συνύπαρξη δεν σημαίνει απαραίτητα και σεξουαλική συνεύρεση, για χρόνια οι ερευνητές αναζητούσαν αποδεικτικά στοιχεία της ανάμειξης των δύο γενετικών υλικών.

Εδώ και μία δεκαετία ο Damian Labuda ανακάλυψε ότι στο DNA του φυλετικού χρωμοσώματος Χ ορισμένων ατόμων υπήρχε ένα τμήμα του οποίου η προέλευση δεν μπορούσε να εξηγηθεί. Το τμήμα αυτό δεν υπήρχε στους αφρικανικούς πληθυσμούς, αλλά ήταν παρόν σε όλους τους άλλους. Το γεγονός αυτό ήταν σημαντικό: δήλωνε ότι το εν λόγω κομμάτι ενσωματώθηκε στο ανθρώπινο γενετικό υλικό μετά τη μεγάλη έξοδο από την Αφρική, πιθανότατα ύστερα από συνεύρεση των πρώτων ανθρώπων με κάποιο άλλο είδος. Ο Labuda υποπτεύθηκε ότι το πιθανότερο είδος για μια τέτοια ανταλλαγή ήταν το Homo neanderthalensis, αλλά δεν μπορούσε να το αποδείξει.

Ως το 2010 που ολοκληρώθηκε η αποκωδικοποίηση του γονιδιώματος του Νεάντερταλ. (Για την ακρίβεια, όσου γονιδιώματος μπόρεσαν οι επιστήμονες να απομονώσουν από τα οστά Νεάντερταλ τα οποία είχαν βρεθεί σε μια σπηλιά στη γειτονική μας Κροατία.) Χρησιμοποιώντας DNA από 6.092 διαφορετικά άτομα απ' όλα τα σημεία του πλανήτη, ο Labuda και οι συνεργάτες του μπόρεσαν να αποδείξουν ότι πράγματι το μυστηριώδες τμήμα του DNA προερχόταν από τους Νεάντερταλ. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των καναδών επιστημόνων, ένα 9% του ανθρώπινου πληθυσμού κουβαλά το γενετικό υλικό των Νεάντερταλ. Αλλά θα χρειαστούν περισσότερες μελέτες, λένε οι ερευνητές, για να εξεταστεί αν αυτή η προσθήκη υπήρξε επωφελής για το είδος μας.

πηγή: tovima.gr

Πώς μας γελούν τα μάτια μας;

Ενδελεχής έρευνα στις οφθαλμαπάτες ξεδιπλώνει τα μυστικά του μυαλού

Δίσκοι που μοιάζουν να στροβιλίζονται χωρίς στην πραγματικότητα να μετακινούνται ούτε μία μοίρα, «διπλά» πρόσωπα που φαίνονται σαν ένα, «αδύνατα» αντικείμενα που παίρνουν σχήματα τα οποία η λογική μας δεν μπορεί να δεχθεί. Οι εικόνες που θα δείτε παίζουν όλα αυτά τα παιχνίδια και ακόμη περισσότερα.

Τις πιο πολλές φορές τα παιχνίδια αυτά, τα οποία έχουμε συνηθίσει να αποκαλούμε οφθαλμαπάτες, απλώς μας παραξενεύουν ή μας διασκεδάζουν ή προκαλούν τον θαυμασμό μας. Για τους επιστήμονες όμως σημαίνουν κάτι πολύ ουσιαστικότερο. Αποτελούν ένα πολύτιμο εργαλείο που τους προσφέρει την ευκαιρία να μελετήσουν το οπτικό μας σύστημα και να αποκτήσουν βαθύτερες γνώσεις για τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας αντιλαμβάνεται τον κόσμο.

Σας παρουσιάζουμε μερικές από τις ανακαλύψεις τους με στόχο όχι μόνο να σας ψυχαγωγήσουμε, αλλά και να σας δώσουμε μια ευκαιρία να συνειδητοποιήσετε πως η πραγματικότητα που νομίζουμε ότι βλέπουμε είναι κάθε άλλο παρά απόλυτα πραγματική.

Βάζετε ένα ολόισιο, άθικτο μολύβι μέσα σε ένα ποτήρι μισογεμάτο με νερό και ξαφνικά το βλέπετε «σπασμένο». Θαυμάζετε το θλιμμένο πρόσωπο της «Μάσκας του έρωτα», αλλά μόλις το εξετάσετε λίγο καλύτερα συνειδητοποιείτε ότι δεν είναι ένα πρόσωπο. Σας γελούν τα μάτια σας, όπως θα έλεγε ο λαός;

Το ότι κάτι σας ξεγελάει είναι βέβαιο, τα μάτια σας όμως είναι παντελώς αθώα. Στην πρώτη περίπτωση ο «ένοχος» είναι οι νόμοι της οπτικής που στέλνουν τα φωτόνια σε διαφορετικές κατευθύνσεις δημιουργώντας διάφορα παιχνίδια. Στη δεύτερη, αυτό που σας παίζει παιχνίδια είναι το μυαλό σας.

Οπτικές ψευδαισθήσεις και οφθαλμαπάτες
Εως σχετικά πρόσφατα η διάκριση ανάμεσα στα δύο προαναφερθέντα παραδείγματα ήταν θολή. Σήμερα όμως οι επιστήμονες έχουν αρχίσει να ξεχωρίζουν τις οπτικές ψευδαισθήσεις που δημιουργούν οι φυσικοί νόμοι από τις οφθαλμαπάτες-τις ψευδαισθήσεις που προκαλούνται από τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου μας. Αυτό γιατί οι τελευταίες, σε συνδυασμό με την εξέλιξη των απεικονιστικών τεχνικών, τους προσφέρουν πολύτιμες «ματιές» στον τρόπο με τον οποίο ενεργεί ο «υπολογιστής» του οργανισμού μας όταν επιτελεί το έργο που αποκαλούμε «αντίληψη του κόσμου».

Η εικόνα που παρουσιάζουν αυτές οι «ματιές» θα μπορούσε να θεωρηθεί εξαιρετικά ανησυχητική. Αποκαλύπτει ότι η πραγματικότητα που νομίζουμε ότι αντιλαμβανόμαστε αποτελεί στο μεγαλύτερο μέρος της μια κατασκευή - μια εξαιρετικά περίτεχνη και μελετημένη σε χιλιάδες λεπτομέρειες σύνθεση στην οποία προβαίνει το μυαλό μας βασιζόμενο σε ελάχιστα πραγματικά στοιχεία.

Οποιοσδήποτε νευροεπιστήμονας ασχολείται με το οπτικό σύστημα θα σας πει ότι ο τρόπος με τον οποίο αυτό είναι κατασκευασμένο δεν «σηκώνει» πολλές πληροφορίες. Τα οπτικά ερεθίσματα που συλλαμβάνονται από τον αμφιβληστροειδή και αποστέλλονται μέσω του οπτικού νεύρου στις περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με την όραση είναι εξαιρετικά περιορισμένα -ενδεχομένως λιγότερο από το 10% αυτών που υπάρχουν στην πραγματικότητα στο οπτικό μας πεδίο. Αυτά τα λίγα στοιχεία είναι όμως όσα ακριβώς χρειάζεται ο εγκέφαλος για να σχηματίσει μια σαφή εικόνα τού τι θα πρέπει να βλέπουμε με βάση αυτά τα δεδομένα.

Το εντυπωσιακό είναι ότι η «υποθετική» αυτή εικόνα στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων -ευτυχώς η φύση γύρω μας δεν μας στήνει συνεχώς «παγίδες» με οφθαλμαπάτες- ανταποκρίνεται αρκετά καλά στην πραγματική. Γι' αυτό και, όπως τονίζουν οι ειδικοί, δεν θα πρέπει να ανησυχούμε. Το οπτικό μας σύστημα είναι «δοκιμασμένο» εκατομμύρια χρόνια τώρα και ακολουθεί την πορεία της εξέλιξής μας. Αν δεν επετύγχανε την αποστολή τού να υποστηρίζει την επιβίωσή μας, οπωσδήποτε θα είχε αλλάξει, λένε.

Παρενέργειες ενός λειτουργικού συστήματος
Τι ακριβώς είναι όμως μια οφθαλμαπάτη για την επιστήμη; «Ο όρος οφθαλμαπάτη συχνά χρησιμοποιείται χωρίς διάκριση για να περιγράψει τόσο την οπτική ψευδαίσθηση όσο και την οφθαλμαπάτη όχι μόνο από το ευρύ κοινό αλλά και στην επιστημονική βιβλιογραφία» εξηγεί μιλώντας στο «Βήμα» η Σουσάνα Μαρτίνεθ-Κόντε, διευθύντρια του Εργαστηρίου Οπτικής Νευροεπιστήμης του Νευρολογικού Ινστιτούτου Μπάροους στο Φίνιξ της Αριζόνας, η οποία ειδικεύεται στη μελέτη αυτού του είδους των φαινομένων. «Υπάρχει όμως μια σημαντική διάκριση. Η οπτική ψευδαίσθηση συντελείται στον εξωτερικό κόσμο, ενώ η οφθαλμαπάτη συντελείται μέσα στο μυαλό μας. Η πρώτη έχει να κάνει με τις φυσικές ιδιότητες του φωτός, ενώ η δεύτερη είναι μια κατασκευή του εγκεφάλου». Εξ ου και το ιδιαίτερο ενδιαφέρον που παρουσιάζει.

Σύμφωνα με τον επιστημονικό ορισμό της, η οφθαλμαπάτη αποτελεί μια ανακολουθία ανάμεσα στην υποκειμενική αντίληψή μας και στην αντικειμενική πραγματικότητα. Σε χονδρικές γραμμές, όπως εξηγεί η ειδικός, οι περιπτώσεις οφθαλμαπάτης μπορούν να χωριστούν σε τρεις κατηγορίες: είτε βλέπουμε κάτι το οποίο στην πραγματικότητα δεν υπάρχει, είτε δεν βλέπουμε κάτι που υπάρχει μπροστά στα μάτια μας, είτε βλέπουμε κάτι διαφορετικό από ό,τι είναι πραγματικά.

«Είναι ενδιαφέρον ότι πολλοί άνθρωποι βλέπουν τις οφθαλμαπάτες σαν εξαιρέσεις ή σφάλματα στην αντίληψή μας» λέει η κυρία Μαρτίνεθ-Κόντε. «Αυτό όμως δεν ισχύει. Οι οφθαλμαπάτες βασικά αντανακλούν τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται τις πληροφορίες και κατασκευάζει την αίσθησή μας για την πραγματικότητα. Η πραγματικότητα έτσι όπως την αντιλαμβανόμαστε σπάνια ταιριάζει με τον κόσμο εκεί έξω 100%». Ενας βαθμός ανακολουθίας σε σχέση με την πραγματική εικόνα υπάρχει λοιπόν σε κάθε εμπειρία μας, όπως μας εξηγεί. «Οταν η ανακολουθία αυτή είναι ακραία, τότε μιλάμε για ψευδαίσθηση ή οφθαλμαπάτη» διευκρινίζει. «Το μεγαλύτερο μέρος της αντίληψής μας είναι όμως απατηλό σε κάποιον βαθμό».

Δεν είμαστε κάμερα, είμαστε υπολογιστής
Οταν κοιτάζετε γύρω σας το δωμάτιο στο οποίο βρίσκεστε, βλέπετε όλα τα έπιπλα και τα αντικείμενα που υπάρχουν μέσα σε αυτό με όλα τα χρώματά τους και στην παραμικρή τους λεπτομέρεια. Η εικόνα αυτή σας φαίνεται απολύτως πραγματική και κανένας δεν αμφισβητεί ότι στον μεγαλύτερο βαθμό της είναι. Το ζήτημα είναι όμως ότι το οπτικό σας σύστημα δεν «βλέπει» πραγματικά όλα αυτά που εσείς νομίζετε ότι βλέπετε. Οι οπτικές πληροφορίες που φθάνουν στο κέντρο οπτικής επεξεργασίας του εγκεφάλου σας είναι στην πραγματικότητα ελάχιστες. Και αν το σκεφτείτε, ακούγεται λογικό: είναι αδύνατον όλα αυτά τα χιλιάδες ερεθίσματα να καταγράφονται ταυτοχρόνως με τόσο μεγάλη ακρίβεια. Ο εγκέφαλος δεν λειτουργεί σαν «κάμερα», αλλά σαν ένας πανέξυπνος υπολογιστής: συγκεντρώνει μόνο τα λίγα στοιχεία που του είναι απαραίτητα και στη συνέχεια «χτίζει» την εικόνα με βάση αυτό που του φαίνεται λογικό, γνώριμο και οικείο.

«Ο εγκέφαλος στην πραγματικότητα κατασκευάζει το μεγαλύτερο μέρος της οπτικής εμπειρίας μας» λέει η ερευνήτρια. «Οι γενικές πληροφορίες που έχουμε είναι πολύ περιορισμένες. Ο εγκέφαλος παίρνει ως “δείγμα” μόνο ένα μικροσκοπικό ποσοστό της πραγματικότητας που υπάρχει εκεί έξω. Στη συνέχεια, με βάση αυτές τις ελάχιστες πληροφορίες, συμπληρώνει τα κενά με εκτιμήσεις και υποθέσεις».

Αυτό το «γέμισμα» των κενών, όπως εξηγεί η νευροβιολόγος, δεν περιορίζεται μόνο στην οπτική μας εμπειρία, αλλά σε όλα τα επίπεδα -στις υπόλοιπες αισθήσεις μας και σε όλες τις γνωσιακές μας λειτουργίες. «Αυτή η διαδικασία της συμπλήρωσης των πληροφοριών είναι πανταχού παρούσα στον εγκέφαλο» τονίζει. «Τα παραδείγματα του πώς ο εγκέφαλος επιτυγχάνει μια πολύ πλούσια υποκειμενική εμπειρία βασιζόμενος σε πολύ περιορισμένες πληροφορίες είναι πάρα πολλά».

Η εμπειρία βασίζεται στην απλούστευση
Για να επιτύχει αυτή τη συμπλήρωση των κενών ο εγκέφαλος προσπαθεί κάθε φορά να συγκρατήσει πληροφορίες που είναι πιο σημαντικές και κατά κάποιον τρόπο θα του επιτρέψουν να κάνει μια κατηγοριοποίηση. Οταν για παράδειγμα κοιτάζουμε ένα αντικείμενο, αυτό που συγκρατεί είναι τα «μόνιμα» χαρακτηριστικά του, αυτά που θα του επιτρέψουν να το αναγνωρίσει αργότερα. Για να είναι η κατηγοριοποίηση πιο εύκολη, όπως συμφωνούν οι περισσότεροι ειδικοί, τείνει να απλουστεύει τα πράγματα και να τα ερμηνεύει με τον τρόπο που φαίνεται να έχει περισσότερο νόημα. Αυτό είναι λογικό, γιατί αλλιώς με τόσα ερεθίσματα και πληροφορίες στο μυαλό μας θα επικρατούσε μονίμως χάος. Το «τίμημα» είναι ότι αυτό το «σύστημα» των κενών αφήνει περιθώρια για παρερμηνείες και «παρεξηγήσεις» σαν αυτές που δημιουργούν οι οφθαλμαπάτες.

Κάποιες από αυτές τις παρεξηγήσεις έχουν «βιολογική» εξήγηση - προκύπτουν δηλαδή από τις κινήσεις των ματιών μας όταν κοιτάζουμε κάτι και από τον τρόπο που αυτές επηρεάζουν τη μετάδοση των σημάτων από τους νευρώνες στο οπτικό μας κέντρο. Μια «κλασική» τέτοιου είδους οφθαλμαπάτη είναι οι σκούρες «εικόνες-φαντάσματα» που θα δείτε αν κοιτάξετε για λίγο επίμονα τον ήλιο, ένα έντονο φως ή ένα έξυπνα φτιαγμένο «ασπρόμαυρο» σχέδιο. Η οφθαλμαπάτη Φρέιζερ-Γουίλκοξ, στην οποία βασίζονται πολλά από τα «περιστρεφόμενα» σχήματα που παρουσιάζονται σε αυτές τις σελίδες, ανήκει επίσης σε αυτή την κατηγορία.

Αλλες ψευδαισθήσεις του οπτικού μας συστήματος δεν φαίνεται -τουλάχιστον προς το παρόν- να οφείλονται στη φυσιολογία του, αλλά στον τρόπο με τον οποίο τα κέντρα των γνωσιακών λειτουργιών του εγκεφάλου παρεμβαίνουν -ασυνείδητα για εμάς- στην οπτική αντίληψή μας. Τέτοιου είδους ψευδαισθήσεις είναι το Τρίγωνο του Κανίζα και τα περισσότερα «αδύνατα» αντικείμενα, όπως η περίφημη σκάλα του Εσερ ή το «Φευγαλέο τόξο» του διαγωνισμού «Best Illusion of the Year».

Αυτό δεν σημαίνει ότι οι νευροβιολόγοι δεν εξακολουθούν να αναζητούν τη βιολογική βάση όλων αυτών των φαινομένων. «Οι επιστήμονες που ασχολούμαστε με την όραση, όπως και οι επιστήμονες που ασχολούνται με τις γνωσιακές λειτουργίες βρίσκουμε τις οφθαλμαπάτες συναρπαστικές» λέει η κυρία Μαρτίνεθ-Κόντε. «Αυτή η ασυνέπεια που παρουσιάζουν μας παρέχει ένα πολύ χρήσιμο “παράθυρο” προς τις εγκεφαλικές διαδικασίες που κατασκευάζουν όχι μόνο αυτές τις ψευδαισθήσεις, αλλά καθορίζουν συνολικά την εμπειρία της αντίληψής μας». Οπως υπογραμμίζει, «μας δίνουν ένα εξαιρετικό εργαλείο για να κατανοήσουμε τους ακριβείς νευρομηχανισμούς, τους αλγόριθμους, τις λειτουργίες που ο εγκέφαλος χρησιμοποιεί για να κατασκευάσει την εμπειρία της πραγματικότητας».

Οφθαλμαπάτες: τέχνη και επιστήμη
Ανάλογη είναι η άποψη του Ακιγιόσι Κιταόκα, νευροβιολόγου και καθηγητή Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Ριτσουμεΐκάν στο Κιότο της Ιαπωνίας, ο οποίος ειδικεύεται στην οπτική αντίληψη και στις οφθαλμαπάτες. «Η μελέτη των φαινομένων οφθαλμαπάτης συνεισφέρει στις γνώσεις μας γύρω από την οπτική αντίληψή μας» τονίζει μιλώντας στο «Βήμα». Πόσο καλή είναι η τελευταία; «Πιστεύω ότι το οπτικό μας σύστημα είναι απολύτως λειτουργικό, επειδή οι οφθαλμαπάτες, υπό την έννοια της λανθασμένης αντίληψης για την πραγματικότητα, συντελούνται μόνο υπό περιορισμένες συνθήκες».

Ο κ. Κιταόκα έχει δημιουργήσει για ερευνητικούς σκοπούς μια σειρά από καλλιτεχνικές οφθαλμαπάτες που έχουν γίνει διάσημες και έξω από το «περιορισμένο» επιστημονικό πεδίο (μπορείτε να τις θαυμάσετε στην ιστοσελίδα του, http://www.ritsumei.ac.jp/~akitaoka/index-e.html). Η διασημότερη ίσως από αυτές είναι το «Rotating Snakes», μια οφθαλμαπάτη με δίσκους που φαίνονται να περιστρέφονται προς όλες τις κατευθύνσεις.

Η οφθαλμαπάτη αυτή βασίζεται σε μια εξελιγμένη εκδοχή της οφθαλμαπάτης Φρέιζερ-Γουίλκοξ την οποία ανέπτυξε ο ίδιος ο κ. Κιταόκα, ανακαλύπτοντας ότι η φορά της απατηλής περιστροφής επηρεάζεται από τη διάταξη των χρωμάτων. Για την ερμηνεία του φαινομένου έχουν προταθεί δύο θεωρίες. Η μία υποστηρίζει ότι οφείλεται στη χρονική καθυστέρηση με την οποία συλλαμβάνονται τα οπτικά σήματα ανάλογα με την αντίθεση των χρωμάτων -ότι δηλαδή κάποια από αυτά φθάνουν στον εγκέφαλο πιο γρήγορα από άλλα, με αποτέλεσμα να δίνεται η εντύπωση της κίνησης. Η δεύτερη -την οποία υποστηρίζει ο ιάπωνας ερευνητής- αποδίδει την ψευδαίσθηση της κίνησης στην ασυμμετρία που παρουσιάζουν τα οπτικά σήματα ανάλογα με τη σειρά της διάταξης των χρωμάτων.

Τι πληροφορίες μάς δίνει αυτό για την οπτική μας αντίληψη; «Αν ισχύει η πρώτη υπόθεση» λέει ο καθηγητής, «αυτό σημαίνει ότι το οπτικό μας σύστημα “σκανάρει” διακριτικά τον οπτικό κόσμο, όπως γίνεται στις κινηματογραφικές ταινίες ή στην τηλεόραση. Αν ισχύει η δεύτερη, τότε αυτό σημαίνει ότι οι ανιχνευτές της κίνησης που διαθέτουμε δεν ανταποκρίνονται σε όλα τα κινητικά ερεθίσματα με τον ίδιο τρόπο και ότι η ένταση των σημάτων της κίνησης εξαρτάται από τα πρότυπα των ερεθισμάτων».

Παρθενώνας και «trompe-l'oeil»
Μια τόσο λεπτομερής περιγραφή της λειτουργίας του εγκεφάλου και του οπτικού μας συστήματος αποτελεί βεβαίως επίτευγμα των τελευταίων ετών. Και όμως η «αίσθηση» και η κατανόηση της οφθαλμαπάτης φαίνεται να υπάρχει στον άνθρωπο εδώ και χιλιετίες. Οι αρχαίοι έλληνες αρχιτέκτονες «κύρτωναν» τις γραμμές των κιόνων τους ώστε αυτοί να φαίνονται ευθυτενείς, ενώ εδώ και αιώνες οι καλλιτέχνες έχουν αποδειχθεί μετρ του «trompe-l'oeil», αν και δεν διέθεταν αυτές τις «εξελιγμένες» γνώσεις.

«Είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον για εμάς το γεγονός ότι πολλές από τις οφθαλμαπάτες που μελετούμε στο εργαστήριο προέρχονται από καλλιτέχνες, ζωγράφους ή γλύπτες οι οποίοι, αν και δεν χρησιμοποιούν επιστημονικές μεθόδους, έχουν τις δικές τους ιδέες και έχουν κάνει συστηματική έρευνα για να δουν πώς αυτές θα λειτουργήσουν» απαντά η κυρία Μαρτίνεθ-Κόντε. «Πολλά από αυτά τα έργα, όταν τα μελετούμε στο εργαστήριο, αποκαλύπτουν πολύ βασικές διαδικασίες που αφορούν τον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου».

Η ειδικός αναφέρει ως παράδειγμα τα έργα του Βικτόρ Βαζαρελί, προδρόμου του κινήματος της Op Art. Οπως μας λέει, κάποια από αυτά επέτρεψαν στην ίδια και στους συνεργάτες της να προσδιορίσουν ορισμένους άγνωστους ως τώρα μηχανισμούς της οπτικής επεξεργασίας. Για τον λόγο αυτόν ως πρόεδρος της Neural Correlate Society – μιας «εταιρείας» επιστημόνων που προωθεί την έρευνα γύρω από την αισθητική αντίληψη και στο πλαίσιο αυτό διοργανώνει κάθε χρόνο τον διαγωνισμό «Best Illusion of the Year» (http://illusioncontest.neuralcorrelate.com) – ενθαρρύνει όποιον έχει τη διάθεση να ασχοληθεί με το ζήτημα. «Στον διαγωνισμό» επισημαίνει «έχουμε συμμετοχές από όλον τον κόσμο, ωστόσο η ποικιλομορφία δεν είναι μόνο γεωγραφική. Οι διαγωνιζόμενοι είναι επιστήμονες που ασχολούνται με αυτόν τον τομέα, είναι όμως και ζωγράφοι, γραφίστες, μαθηματικοί...». Οπως τονίζει, πολλές φορές δεν χρειάζεται ιδιαίτερη επιστημονική εκπαίδευση για να «συλλάβει» κάποιος μια καινούργια οφθαλμαπάτη. «Μόνο και μόνο κοιτάζοντας γύρω μας τον κόσμο με προσοχή μπορούμε να ανακαλύψουμε ανακολουθίες ανάμεσα στην αντίληψή μας και στην πραγματικότητα» λέει.

Πλαστική πεταλούδα
Το «Plastic butterfly», ή «Πλαστική πεταλούδα» του Ακιγιόσι Κιταόκα, φαίνεται να «ανοίγει» και να επεκτείνεται σιγά-σιγά. Η οφθαλμαπάτη βασίζεται στη βελτιωμένη εκδοχή της οφθαλμαπάτης Φρέιζερ-Γουίλκοξ που έχει αναπτύξει ο ιάπωνας ερευνητής. Επιπλέον βασίζεται και σε μια δικής του εμπνεύσεως οφθαλμαπάτη η οποία δημιουργεί την αίσθηση «ταλάντωσης». Η οφθαλμαπάτη αυτή δεν έχει προς το παρόν όνομα – όπως λέει μιλώντας στο «Βήμα» μια ιδέα είναι το «οφθαλμαπάτη εξαρτώμενη από τις συσπάσεις κατά το πετάρισμα, δηλαδή τη σακκαδική κίνηση, των ματιών».

Η μάσκα του έρωτα
Αυτό που νομίζετε ότι βλέπετε είναι ένα θολό, θλιμμένο πρόσωπο. Αν όμως κρύψετε τη βενετσιάνικη μάσκα, θα δείτε ότι στην πραγματικότητα πρόκειται για δύο πρόσωπα -ενός άνδρα και μιας γυναίκας- σε μια τρυφερή στιγμή. Οι πληροφορίες που συγκρατεί ο εγκέφαλος προκειμένου να «αναγνωρίσει» ένα ανθρώπινο πρόσωπο είναι παραπάνω από περιορισμένες: αρκούν μερικές «γραμμές» που αντιστοιχούν σε δύο μάτια, μία μύτη και ένα στόμα. Η έξυπνη γωνία στην οποία είναι τοποθετημένα τα πρόσωπα των ερωτευμένων και η φλου εικόνα τον ξεγελούν. Το πλαίσιο της μάσκας, που ορίζει το περίγραμμα του προσώπου, ολοκληρώνει την απάτη. Η οφθαλμαπάτη του «The Mask of Love», δημιουργία των Τζάνι Σαρκόνε, Κόρτνεϊ Σμιθ και Μαρί-Τζο Γουέμπερ, ήταν μία από τις 10 φιναλίστ του διαγωνισμού «Best Illusion of the Year 2011». Οπως σημειώνουν οι δημιουργοί της, από τη στιγμή που θα συνειδητοποιήσετε ότι υπάρχουν δύο πρόσωπα, όταν την κοιτάζετε θα βλέπετε είτε ένα είτε δύο πρόσωπα σε εναλλαγή, σε ένα είδος οφθαλμαπάτης που ονομάζεται «bistable» ή «δισταθής».

Θεραπευτική στροφή
Οπως σημειώνει ο Ακιγιόσι Κιταόκα στην ιστοσελίδα του, οι οφθαλμαπάτες ως μέθοδος θεραπείας αποτελούν προς το παρόν ένα προσωπικό του αστείο. «Δεν υπάρχουν στοιχεία ούτε αναφορές ότι οι οφθαλμαπάτες μειώνουν το στρες στους ανθρώπους» λέει μιλώντας στο «Βήμα».

Η συγκεκριμένη εικόνα, η οποία φέρει τον τίτλο «Illusion design for healing 1» ή «Σχέδιο οφθαλμαπάτης για θεραπεία 1», φαίνεται να περιστρέφεται αντίστροφα από τη φορά του ρολογιού και να συστέλλεται.

Αδυνατίστε με... τούμπα
Ποιος είναι πιο αδύνατος; Αν θέλετε να φαίνεστε πιο αδύνατοι, γυρίστε ανάποδα. Οπως βλέπετε σε αυτή την οφθαλμαπάτη, την οποία ανακάλυψε ο Πίτερ Τόμσον του Πανεπιστημίου του Γιορκ, κερδίζοντας μια θέση στους φιναλίστ του «Best Illusion of the Year 2010», στο «ανάποδο» πορτρέτο του ένα πρόσωπο δείχνει πιο λεπτό.

Την αποκαλεί «Οφθαλμαπάτη του χοντρού-λεπτού προσώπου» («The fat face thin (fit) illusion») και αποτελεί παραλλαγή της παλαιότερης «Οφθαλμαπάτης της Μάργκαρετ Θάτσερ». Το 1980, χρησιμοποιώντας ως παράδειγμα ένα πορτρέτο της τότε πρωθυπουργού της Βρετανίας, ο καθηγητής είχε δείξει ότι δυσκολευόμαστε να αναγνωρίσουμε ή να διακρίνουμε αλλαγές στην έκφραση και στα χαρακτηριστικά προσώπων όταν τα βλέπουμε ανάποδα. Το φαινόμενο δεν έχει εξηγηθεί ακόμη πλήρως, θεωρείται όμως πως οφείλεται στο γεγονός ότι ο εγκέφαλός μας είναι «προγραμματισμένος» ώστε να αναγνωρίζει «όρθια» τα πρόσωπα.

Η Op Art του Βικτόρ Βαζαρελί
Τα έργα του Βικτόρ Βαζαρελί, προδρόμου του κινήματος της Op Art και μετρ του «trompe-l'-oeil», αποτελούν αντικείμενο ερευνών για τους νευροεπιστήμονες και τους έχουν αποκαλύψει άγνωστους ως τώρα μηχανισμούς του οπτικού συστήματος.

Αν δείτε συνολικά το εικονιζόμενο «Hexa 5», θα σας φανεί σαν μια σειρά από κοίλα εξάγωνα. Κοιτάζοντας ένα-ένα ξεχωριστά τα στοιχεία μπορείτε να δείτε μεγάλους «σκαμμένους» κύβους ή μικρότερους κύβους τοποθετημένους μέσα σε «κουτιά».

Μπορείτε επίσης να δείτε μεγάλους κύβους με μικρότερους κύβους τοποθετημένους μπροστά τους υπό γωνία.

Τα περιστρεφόμενα φίδια
Οι δίσκοι του διάσημου «Rotating Snakes» του Ακιγιόσι Κιταόκα, καθηγητή Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Ριτσουμεϊκάν του Κιότο της Ιαπωνίας, αν και είναι απόλυτα στατικοί, δίνουν την εντύπωση ότι περιστρέφονται, και μάλιστα με «φιδίσια» χάρη. Η περιστροφή αυτή φυσικά συντελείται μόνο μέσα στο μυαλό μας και θεωρείται ότι έχει σχέση με τις κινήσεις που κάνουν τα μάτια μας χωρίς καν να το καταλαβαίνουμε. Αν «καρφώσετε» σταθερά το βλέμμα σας στο κέντρο ενός δίσκου, το πιθανότερο είναι ότι η κίνηση θα επιβραδυνθεί ή θα σταματήσει εντελώς.

Το φαινόμενο βασίζεται στην οφθαλμαπάτη Φρέιζερ-Γουίλκοξ, στην οποία δύο δίσκοι με παρόμοιο σχήμα και σχέδιο φαίνονται να περιστρέφονται. Δημιουργώντας μια πιο «εξελιγμένη» εκδοχή ο ιάπωνας καθηγητής έχει επιταχύνει την αίσθηση της περιστροφής και έχει ανακαλύψει ποιες διατάξεις χρωμάτων επηρεάζουν την αντίληψη της φοράς της ώστε τα «φίδια» να δίνουν την εντύπωση ότι περιστρέφονται είτε δεξιόστροφα είτε αριστερόστροφα.

Οπως μας εξηγεί ο ερευνητής, υπάρχουν δύο θεωρίες για την ερμηνεία του φαινομένου. Σύμφωνα με το «μοντέλο της αλλαγής θέσης», η οφθαλμαπάτη οφείλεται σε μια οπτική καθυστέρηση _ τα τμήματα της εικόνας που έχουν έντονη αντίθεση (μαύρο και άσπρο) «συλλαμβάνονται» από το οπτικό σύστημα πιο γρήγορα από ό,τι τα τμήματα με μικρότερη αντίθεση (γαλάζιο και κίτρινο). Με τον τρόπο αυτόν, λέει η συγκεκριμένη θεωρία, δημιουργείται μια φαινόμενη κίνηση με κατεύθυνση από τα τμήματα με τη μεγαλύτερη αντίθεση προς αυτά με τη μικρότερη αντίθεση.

Το «μοντέλο ασυμμετρίας των σημάτων της κίνησης» υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη οφθαλμαπάτη αποκαλύπτει μια ασυμμετρία στα σήματα της κίνησης που στέλνουν οι ανιχνευτές κίνησης του οπτικού συστήματός μας _ το κινητικό σήμα που προκαλεί η σειρά μαύρο -> σκούρο γκρι -> λευκό -> ανοιχτό γκρι -> μαύρο θα πρέπει να είναι πιο ισχυρό από το σήμα της κατεύθυνσης μαύρο -> ανοιχτό γκρι -> λευκό -> σκούρο γκρι -> μαύρο.

«Εμείς υποστηρίζουμε τη δεύτερη θεωρία» λέει ο κ. Κιταόκα μιλώντας στο «Βήμα». «Η συνεχής κίνηση του αμφιβληστροειδούς ακολουθούμενη από μικροσκοπικές κινήσεις των ματιών δίνει σήματα κίνησης προς όλες τις κατευθύνσεις και η ασυμμετρία των κινητικών σημάτων που δίνονται δημιουργεί αυτή την οφθαλμαπάτη. Από τις έρευνες προκύπτουν στοιχεία ότι η οφθαλμαπάτη δεν λειτουργεί όταν ο παρατηρητής σταματά να κινεί τα μάτια του ή όταν του δίνεται μια στατική για τον αμφιβληστροειδή άποψη της εικόνας».

Ερευνες έχουν επίσης δείξει ότι η φανταστική περιστροφή ενεργοποιεί στον εγκέφαλο περιοχές παρόμοιες με αυτές που ενεργοποιούνται από την κίνηση.

Ο πύργος της Πίζας
Ποιο είναι πιο λοξό; Οχι, ο Πύργος της Πίζας δεν έχει γείρει περισσότερο τα τελευταία χρόνια. Πρόκειται για την ίδια ακριβώς εικόνα του διάσημου μνημείου, επαναλαμβανόμενη απλώς εις διπλούν. Το φαινόμενο οφείλεται στις «διορθωτικές» προσαρμογές που κάνει ο εγκέφαλός μας ώστε να έχουμε ακριβέστερη εικόνα της πραγματικότητας. Κανονικά, όταν κοιτάζουμε δύο παράλληλα ψηλά κτίρια υπό την ίδια γωνία, εξαιτίας της προοπτικής θα έπρεπε να βλέπουμε τις κορυφές τους να συγκλίνουν. Το οπτικό μας σύστημα λαμβάνει αυτό το γεγονός υπόψη και «προσαρμόζει» την εικόνα ώστε οι γραμμές να παραμένουν παράλληλες. Βλέποντας τα δύο κτίρια στη φωτογραφία δεν ξεχωρίζει ότι στην πραγματικότητα δεν βρίσκονται πλάι-πλάι και εφαρμόζει αυτόματα την ίδια προσαρμογή, με αποτέλεσμα να φαίνονται να αποκλίνουν.

Η οφθαλμαπάτη του κεκλιμένου πύργου («The Leaning Tower Illusion») ανακαλύφθηκε από τους Φρέντερικ Κίνγκντομ, Αλι Γιουνέσι και Ελενα Γκεοργκίου του Πανεπιστημίου Μακ Γκιλ του Καναδά και απέσπασε το πρώτο βραβείο του «Best Illusion of the Year 2007». Δεν ισχύει μόνο για πύργους, αλλά και για σιδηροδρομικές γραμμές, δρόμους και άλλα αντίστοιχα «τοπία». «Αυτό που αποκαλύπτει» τονίζουν οι δημιουργοί της «δεν έχει να κάνει τόσο με την προοπτική όσο με τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλος αντιμετωπίζει δύο εικόνες που βρίσκονται δίπλα-δίπλα ως τμήμα της ίδιας σκηνής».

Ποιoς κύκλος είναι μεγαλύτερος;
Οι κύκλοι που βρίσκονται στο κέντρο των δύο «λουλουδιών» είναι ακριβώς ίδιοι, παρ' ότι ο δεξιός μάς φαίνεται μικρότερος. Η οφθαλμαπάτη του Εμπινγκχάους _ από το όνομα του γερμανού ψυχολόγου που την ανακάλυψε στο τέλος του 18ου αιώνα _ μας κάνει να βλέπουμε τον αριστερό κύκλο μικρότερο μόνο και μόνο επειδή περιβάλλεται από μεγαλύτερους κύκλους. Τον περασμένο Μάρτιο μια ομάδα ερευνητών του University College του Λονδίνου ανακάλυψε ότι η οφθαλμαπάτη δεν ισχύει αν κοιτάζουμε τον κεντρικό κύκλο με το ένα μάτι και τους γύρω κύκλους με το άλλο. Αυτό, υποστηρίζουν, σημαίνει ότι ο προσδιορισμός του μεγέθους ενός αντικειμένου σε σχέση με άλλα που βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο με αυτό γίνεται προτού ο εγκέφαλος περάσει στην τρισδιάστατη επεξεργασία μιας εικόνας.

Το ανύπαρκτο τρίγωνο
Βλέπετε ένα λευκό τρίγωνο τοποθετημένο επάνω σε ένα τρίγωνο με μαύρο περίγραμμα και τρεις μαύρους δίσκους. Παρ' όλα αυτά κανένα τρίγωνο δεν έχει σχεδιαστεί πραγματικά. Αυτό συμβαίνει επειδή ο εγκέφαλός σας συμπληρώνει αυτομάτως τα κενά προτιμώντας την πιο λογική εξήγηση του ενός λευκού τριγώνου από αυτήν των «κομμένων» κύκλων και των ατελών κορυφών. Η οφθαλμαπάτη αυτή είναι γνωστή ως «τρίγωνο του Κανίζα» από τον ιταλό ψυχολόγο που την ανακάλυψε.

Δύο Καραγκιόζηδες
Ποιος Καραγκιόζης είναι μεγαλύτερος; Η δεξιά φιγούρα του Καραγκιόζη φαίνεται μεγαλύτερη, ωστόσο και οι δύο είναι ακριβώς ίδιες.

Γνωστό ως οφθαλμαπάτη του Τζάστροου, από το όνομα του αμερικανού ψυχολόγου που την ανακάλυψε το 1889, το φαινόμενο δεν έχει ακόμη εξηγηθεί απόλυτα.

Η επικρατέστερη εκδοχή είναι ότι, όταν ο εγκέφαλός μας συγκρίνει το μέγεθος δύο κυρτών σχημάτων που βρίσκονται το ένα δίπλα στο άλλο, παίρνει ως «μέτρο» την εσωτερική καμπύλη του αριστερού και την εξωτερική του δεξιού: επειδή η εξωτερική καμπύλη του δεξιού έχει μεγαλύτερο μήκος, μπερδεύεται και καταγράφει συνολικά το σχήμα ως μεγαλύτερο.

«Rotating water»
Το «Rotating water» ή «Περιστρεφόμενο νερό» του Ακιγιόσι Κιταόκα φαίνεται σαν να περιστρέφεται και να απλώνεται μαζί.

Το φευγαλέο τόξο
Μια κλασική περίπτωση «αδύνατου» αντικειμένου. Δημιουργία του Ντέγιαν Τοντόροβιτς του Πανεπιστημίου του Βελιγραδίου, το «Φευγαλέο τόξο» («Illusive Arch») απέσπασε το τρίτο βραβείο του πρώτου διαγωνισμού «Best Illusion of the Year 2005». Ο τρόπος με τον οποίο ο εγκέφαλος «συλλαμβάνει» τα φωτοσκιασμένα τρισδιάστατα αντικείμενα εξαρτάται από το περίγραμμά τους. Με ένα διαφορετικό περίγραμμα στην κάθε πλευρά των φωτοσκιάσεων του τόξου ο ερευνητής μάς κάνει να βλέπουμε ένα παράξενο αντικείμενο που μπορεί να υπάρχει μόνο στη φαντασία μας.

Πού είναι οι κύκλοι;
Βλέπετε μόνο «ανάγλυφα» τετράγωνα τοποθετημένα σε σειρές, που θυμίζουν την επιφάνεια μιας πόρτας. Παρ' όλα αυτά η εικόνα κρύβει και κύκλους, και μάλιστα 16 τον αριθμό. Δημιουργία του Αντονι Νόρσια, ερευνητή του Smith-Kettlewell Eye Research Institute των Ηνωμένων Πολιτειών, η οφθαλμαπάτη αυτή είναι γνωστή ως «οφθαλμαπάτη του φατνώματος» («the coffer illusion»). Ηταν ανάμεσα στις 10 φιναλίστ του διαγωνισμού «Best Illusion of the Year 2006» και εξακολουθεί να είναι μία από τις δημοφιλέστερες του κοινού. Οπως λέει ο δημιουργός της, πρόκειται για μια «διπλή» εικόνα η οποία παίζει με την τάση του εγκεφάλου μας να δίνει προτεραιότητα στην τρισδιάστατη απεικόνιση και στα ξεκάθαρα περιγράμματα των τετραγώνων «χάνοντας» τους ασαφείς και χωρίς περίγραμμα κύκλους που κρύβονται ανάμεσά τους.

Ελατήριο χωρίς άκρες
Φαίνεται σαν ένα σπιράλ που στριφογυρίζει και επεκτείνεται προς το βάθος. Στην ουσία όμως πρόκειται για δύο ομόκεντρους κύκλους που είναι παντελώς ακίνητοι και δεν συναντιούνται πουθενά.

Το «Wanage» του Ακιγιόσι Κιταόκα είναι ένα ακόμη από τα «αδύνατα αντικείμενα» που μας προσφέρουν οι οφθαλμαπάτες.

Η αλλόκοτη αίσθηση προέρχεται από το γεγονός ότι ο εγκέφαλός μας αναγνωρίζει μεν ξεκάθαρα τους κύκλους αλλά «μπερδεύεται» αφενός από τη φαινόμενη κίνηση που προκαλεί η διάταξη των χρωμάτων, αφετέρου από το γεγονός ότι προσπαθεί να συνδυάσει τα χρώματα στους δύο κύκλους.

πηγή: tovima.gr